Słownik pojęć instalacyjnych

Wymiary i oznaczenia

DN (Diameter Nominal)

Średnica nominalna - umowne oznaczenie wielkości rury, niezależne od rzeczywistych wymiarów. Służy do ujednolicenia oznaczeń w systemach rurowych.

Przykład: DN20 to rura o nominalnej średnicy 20mm, ale rzeczywista średnica zewnętrzna może wynosić 25mm (PP-R) lub 22mm (miedź).

OD (Outside Diameter)

Średnica zewnętrzna - rzeczywisty wymiar zewnętrzny rury mierzony w milimetrach. Kluczowy parametr do doboru złączek i otulin izolacyjnych.

Ważne: Średnica wewnętrzna otuliny = OD rury (np. rura 22mm wymaga otuliny z otworem 22mm)

ID (Inside Diameter)

Średnica wewnętrzna - rzeczywisty wymiar wewnętrzny rury. Określa przepustowość i prędkość przepływu medium.

Wzór: ID = OD - (2 × grubość ścianki)

SDR (Standard Dimension Ratio)

Standardowy stosunek wymiarowy - stosunek średnicy zewnętrznej (OD) do grubości ścianki. Im niższy SDR, tym grubsza ścianka i wyższa wytrzymałość na ciśnienie.

SDR	Grubość ścianki (dla OD 20mm)	Zastosowanie
SDR 6	3.4 mm	Wysokie ciśnienie (PN25)
SDR 7.4	2.8 mm	Średnie ciśnienie (PN20)
SDR 11	1.9 mm	Niskie ciśnienie (PN10)

PN (Pressure Nominal)

Ciśnienie nominalne - maksymalne ciśnienie robocze w barach przy temperaturze 20°C. Przy wyższych temperaturach dopuszczalne ciśnienie maleje.

PN6 6 bar

PN10 10 bar

PN16 16 bar

PN25 25 bar

Cale (Inches)

Jednostka długości używana tradycyjnie w instalacjach (zwłaszcza stalowych i miedzianych). 1 cal = 25.4 mm.

Cale	mm (przybliżone)	DN
1/2"	~15 mm	DN15
3/4"	~20 mm	DN20
1"	~25 mm	DN25
1 1/4"	~32 mm	DN32
1 1/2"	~40 mm	DN40
2"	~50 mm	DN50

Materiały rur

PEX (Cross-linked Polyethylene)

Polietylen sieciowany - tworzywo o strukturze molekularnej wzmocnionej przez sieciowanie. Elastyczny, odporny na wysokie temperatury.

PEX-a (Engel) - sieciowanie nadtlenkowe, najwyższa elastyczność, pamięć kształtu

PEX-b (Silane) - sieciowanie silanowe, najpopularniejszy, dobry stosunek ceny do jakości

PEX-c (Electron) - sieciowanie radiacyjne, najbardziej równomierne sieciowanie

PE-RT (Polyethylene of Raised Temperature resistance)

Polietylen o podwyższonej odporności termicznej - nie wymaga sieciowania, można go zgrzewać. Tańszy od PEX.

Type I Podstawowy - do 70°C w ciągłej eksploatacji
Type II Wzmocniony - parametry porównywalne z PEX

Al-PEX (PEX-Al-PEX)

Rura wielowarstwowa - konstrukcja: PEX/PE-RT + warstwa aluminium + PEX/PE-RT. Łączy zalety tworzyw i metalu.

100% bariera antydyfuzyjna dzięki aluminium
Zachowuje kształt po zgięciu
Niska rozszerzalność termiczna

PP-R (Polypropylene Random Copolymer)

Polipropylen random - sztywna rura łączona przez zgrzewanie polifuzyjne. Wymaga kompensacji wydłużeń termicznych.

Wysoki współczynnik rozszerzalności cieplnej (~0.15 mm/m/°C) - wymagane kompensatory lub pętle.

Miedź (Cu-DHP)

Rura miedziana - tradycyjny materiał o najdłuższej żywotności. Cu-DHP = miedź z dodatkiem fosforu (odporność na korozję).

R220 (miękka) - zwijana, do podłogówki

R250 (półtwarda) - uniwersalna

R290 (twarda) - w odcinkach prostych

Stal

Rura stalowa - tradycyjny materiał do instalacji CO i gazu. Wymaga ochrony antykorozyjnej.

Stal czarna Wymaga malowania, do instalacji zamkniętych
Stal ocynkowana Powłoka cynkowa, do wody pitnej (z ograniczeniami)

Izolacja

Lambda (λ) [W/(m·K)]

Współczynnik przewodzenia ciepła - im niższa wartość, tym lepsza izolacyjność. Typowe wartości dla otulin:

Kauczuk syntetyczny	0.033-0.040 W/(m·K)	Najlepszy
Wełna mineralna	0.033-0.040 W/(m·K)	Najlepszy
Pianka PE	0.038-0.042 W/(m·K)	Dobry

EPDM / NBR (Kauczuk syntetyczny)

Izolacja elastomerowa z zamkniętą strukturą komórkową. Wbudowana bariera paroszczelna.

EPDM - etylenowo-propylenowy, odporny na UV i ozon
NBR - butadienowo-akrylonitrylowy, odporny na oleje

PE / PEF (Pianka polietylenowa)

Izolacja z pianki PE - ekonomiczna, lekka, łatwa w montażu. Wymaga dodatkowej folii paroszczelnej na zimnej wodzie.

Kolory: Szara standardowa, Czarna z ochroną UV (do zewnątrz)

MW (Mineral Wool)

Wełna mineralna - niepalna izolacja do wysokich temperatur. Wymaga płaszcza ochronnego.

Wełna skalna - z bazaltu, do 250°C (niektóre do 700°C)
Wełna szklana - z piasku kwarcowego, lżejsza, do 200°C

Klasa reakcji na ogień (Euroclass)

Klasyfikacja ogniowa wg EN 13501-1 dla wyrobów budowlanych:

A1, A2	Niepalne	Wełna mineralna
B	Trudno zapalne	Specjalne tworzywa
C, D	Normalnie zapalne	Kauczuk (BL-s2,d0)
E, F	Łatwo zapalne	Standardowe PE

s = dymność (s1-s3), d = kroplenie (d0-d2)

Bariera paroszczelna

Warstwa zapobiegająca dyfuzji pary wodnej do wnętrza izolacji. Konieczna na rurach zimnej wody, aby zapobiec kondensacji.

μ (mi) - współczynnik oporu dyfuzyjnego. Im wyższy, tym lepsza bariera.
Kauczuk: μ ≥ 7000 (wbudowana bariera), PE: μ ~ 1000-3000 (wymaga folii)

Instalacje

CWU (Ciepła Woda Użytkowa)

Instalacja ciepłej wody do celów sanitarnych (umywalki, prysznice, kuchnia). Temperatura typowa: 50-60°C.

Legionella: Woda musi być podgrzewana do min. 60°C lub dezynfekowana termicznie do 70°C.

CO (Centralne Ogrzewanie)

Instalacja grzewcza - obieg zamknięty z czynnikiem grzewczym (woda, glikol). Typowe temperatury: 40-80°C.

Grzejniki 70-80°C / 55-65°C (zasilanie/powrót)
Podłogówka 35-45°C / 30-40°C

Cyrkulacja CWU

Obieg cyrkulacyjny - dodatkowa rura powrotna utrzymująca ciepłą wodę w stałym obiegu. Zapewnia natychmiastowy dostęp do ciepłej wody.

Wymagana w budynkach z długimi odcinkami rur (>3m)
Pompa cyrkulacyjna + zawór zwrotny
Sterowanie czasowe lub termostatyczne

Ogrzewanie podłogowe

System grzewczy z rurami ułożonymi w wylewce. Niska temperatura zasilania, duża powierzchnia grzejna.

Rozstaw rur: 10-20 cm (zależnie od strefy)
Rury: PEX, PE-RT lub Al-PEX z barierą antydyfuzyjną

Bariera antydyfuzyjna (EVOH)

Warstwa zapobiegająca przenikaniu tlenu przez ściankę rury. Wymagana w instalacjach CO z elementami stalowymi.

Bez bariery: tlen przenika do wody → korozja stalowych elementów (kotły, grzejniki, pompy).

Normy i przepisy

PN-EN / PN-EN ISO

Polskie Normy będące wdrożeniem norm europejskich (EN) lub międzynarodowych (ISO).

PN - Polska Norma
EN - Norma Europejska
ISO - Norma Międzynarodowa

WT 2021

Warunki Techniczne - Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki.

Określa m.in. minimalne grubości izolacji termicznej rur w budynkach.

Oznaczenie CE

Deklaracja zgodności z wymaganiami dyrektyw UE. Obowiązkowe dla wyrobów budowlanych wprowadzanych na rynek europejski.

Atest PZH

Świadectwo Państwowego Zakładu Higieny - potwierdza bezpieczeństwo materiału w kontakcie z wodą pitną.

DIN / DVGW

Niemieckie normy i certyfikaty - często wyższe wymagania niż EN. Uznawane za standard jakości premium.

DIN - Deutsches Institut für Normung (Niemiecki Instytut Normalizacyjny)
DVGW - certyfikat dla instalacji gazowych i wodnych

Inne pojęcia

Zgrzewanie polifuzyjne

Metoda łączenia rur PP-R - jednoczesne nagrzewanie rury i kształtki na zgrzewarce, następnie połączenie przez dociśnięcie.

Temperatura zgrzewania: 260°C
Czas nagrzewania: zależy od średnicy (np. 5s dla DN20)

Złączki zaciskowe (Press fitting)

System połączeń mechanicznych - złączka zaciskana specjalną szczęką na rurze. Szybki montaż bez ognia.

Systemy: TH, U, M, V - profile zaciskania (niekompatybilne ze sobą!)

Lutowanie

Metoda łączenia rur miedzianych za pomocą lutu i topnika.

Lutowanie miękkie: temp. < 450°C, lut Sn-Cu (do 110°C)
Lutowanie twarde: temp. > 450°C, lut Cu-P lub Cu-Ag (do 150°C+)

Kompensacja wydłużeń

Rozwiązania konstrukcyjne pochłaniające wydłużenia termiczne rur (szczególnie PP-R).

Pętla kompensacyjna - U-kształtny fragment rury
Kompensator mieszkowy - element sprężysty
Punkt stały + przesuwny - system mocowań

Straty ciśnienia (Opory przepływu)

Spadek ciśnienia w instalacji spowodowany tarciem wody o ścianki rur i opory lokalne (kolanka, zawory).

Jednostka: Pa/m lub kPa na całą instalację. Dobór pompy musi uwzględniać całkowite straty.

Młot wodny (Uderzenie hydrauliczne)

Gwałtowny wzrost ciśnienia przy nagłym zatrzymaniu przepływu (szybkie zamknięcie zaworu). Może uszkodzić instalację.

Zapobieganie: zawory wolnozamykające, amortyzatory, naczynia przeponowe